Piersi to parzyste narządy zbudowane z gruczołu sutkowego, tkanki tłuszczowej i łącznej, położone na przedniej ścianie klatki piersiowej. Ich podstawową funkcją biologiczną jest laktacja, ale pełnią też rolę w reakcji seksualnej — i to u obu płci, bo brodawki sutkowe są unerwione podobnie niezależnie od płci.
Wielkość piersi zależy przede wszystkim od proporcji tkanki tłuszczowej do gruczołowej i nie ma związku ze zdolnością do karmienia. To jedno z częściej powtarzanych nieporozumień.
Budowa
- Gruczoł sutkowy — 15–20 płatów, z których każdy ma własny przewód mleczny uchodzący na brodawce.
- Tkanka tłuszczowa — otacza gruczoł i w największym stopniu decyduje o rozmiarze piersi.
- Więzadła Coopera — pasma tkanki łącznej podtrzymujące pierś; ich rozciągnięcie z wiekiem odpowiada za opadanie.
- Brodawka i otoczka — bogato unerwione; w otoczce znajdują się gruczoły Montgomery’ego wydzielające substancję natłuszczającą.
Asymetria piersi jest normą — u większości osób jedna jest nieco większa. Różnice w kształcie, kolorze otoczki i obecności włosków wokół niej również mieszczą się w zmienności fizjologicznej.
Rozwój i zmiany w ciągu życia
| Etap | Co się dzieje |
|---|---|
| Telarche (8–13 lat) | Pierwszy objaw dojrzewania: pojawia się pączek sutkowy |
| Dojrzewanie | Rozrost gruczołu i tkanki tłuszczowej, pełny rozwój przez 3–5 lat |
| Cykl menstruacyjny | Tkliwość i obrzmienie w fazie lutealnej |
| Ciąża i laktacja | Rozrost gruczołu, ciemnienie otoczki, produkcja mleka |
| Menopauza | Zanik tkanki gruczołowej, zastąpienie tłuszczową |
Rola w reakcji seksualnej
Stymulacja brodawek aktywuje ten sam obszar kory czuciowej co stymulacja narządów płciowych — wykazały to badania obrazowe z użyciem fMRI. W fazie podniecenia, opisanej w haśle cykl reakcji seksualnej, piersi nieznacznie zwiększają objętość, a brodawki twardnieją wskutek skurczu mięśni gładkich.
Wrażliwość piersi jest jednak bardzo zróżnicowana: dla części osób stymulacja jest silnie przyjemna, dla innych obojętna lub nieprzyjemna, a wrażliwość zmienia się w zależności od fazy cyklu. Żaden z tych wariantów nie jest odstępstwem od normy. Więcej o mapie wrażliwości ciała: strefy erogenne.
Samobadanie piersi
Regularne samobadanie nie zastępuje badań przesiewowych, ale pozwala poznać własną anatomię i zauważyć zmianę. Wykonuje się je raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi nie są obrzmiałe.
- Oglądanie przed lustrem z rękami opuszczonymi, a następnie uniesionymi — zwróć uwagę na zmianę kształtu, wciągnięcie skóry lub brodawki, zaczerwienienie.
- Badanie dotykiem na leżąco, opuszkami trzech palców, ruchem spiralnym lub pasami — cała pierś oraz dół pachowy.
- Delikatne ściśnięcie brodawki — sprawdzenie, czy nie ma wycieku.
Do lekarza zgłoś się przy: wyczuwalnym guzku, wycieku z brodawki (zwłaszcza krwistym lub jednostronnym), wciągnięciu skóry albo brodawki, zmianie skóry przypominającej skórkę pomarańczy, niegojącej się zmianie na otoczce, powiększonych węzłach chłonnych pod pachą.
W Polsce program przesiewowy mammografii obejmuje osoby w wieku 45–74 lat, z badaniem co dwa lata. Szczegóły i inne badania profilaktyczne opisuje kategoria Ginekologia, urologia i profilaktyka.
Ginekomastia
Powiększenie gruczołu piersiowego u mężczyzn to ginekomastia. Fizjologiczna występuje u noworodków, u około połowy chłopców w okresie dojrzewania (ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 lat) oraz u osób starszych. Ginekomastia pojawiająca się poza tymi okresami wymaga diagnostyki — może wiązać się z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami wątroby, lekami albo stosowaniem sterydów anabolicznych.
Najczęściej zadawane pytania
Przede wszystkim od proporcji tkanki tłuszczowej do gruczołowej, uwarunkowanej genetycznie. Wielkość nie ma związku ze zdolnością do karmienia piersią ani z wrażliwością na stymulację.
Tak. U większości osób jedna pierś jest nieco większa od drugiej. Niepokojąca jest natomiast nagła zmiana kształtu lub rozmiaru jednej piersi, zwłaszcza gdy towarzyszy jej wciągnięcie skóry lub brodawki.
Raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi nie są obrzmiałe. Samobadanie nie zastępuje mammografii — w Polsce program przesiewowy obejmuje osoby w wieku 45–74 lat, z badaniem co dwa lata.
U części osób tak. Badania obrazowe pokazują, że stymulacja brodawek aktywuje ten sam obszar kory czuciowej co stymulacja narządów płciowych. Wrażliwość jest jednak bardzo zróżnicowana i zmienia się w zależności od fazy cyklu.
Źródła
- Komaruk B. R. i in., Women’s clitoris, vagina, and cervix mapped on the sensory cortex, „Journal of Sexual Medicine” 8(10), 2011.
- NFZ — Program profilaktyki raka piersi, zasady i grupy wiekowe.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników — zalecenia dotyczące profilaktyki onkologicznej.