Obrzezanie – wskazania medyczne, kultura, przebieg

Obrzezanie (łac. circumcisio) to chirurgiczne usunięcie napletka. Wykonuje się je z trzech różnych powodów, których nie należy mylić: ze wskazań medycznych, z pobudek religijnych i kulturowych oraz — w części krajów — jako rutynową procedurę noworodkową.

Szacuje się, że zabieg przeszło około 30% mężczyzn na świecie, co czyni go jedną z najczęstszych procedur chirurgicznych. W Polsce wykonuje się go niemal wyłącznie ze wskazań medycznych.

Wskazania medyczne

• Liszaj twardzinowy — przewlekła choroba skóry powodująca bliznowacenie napletka; tu obrzezanie jest leczeniem z wyboru.
• Stulejka patologiczna oporna na leczenie zachowawcze maściami sterydowymi.
• Nawracające zapalenia żołędzi i napletka.
• Nawracający załupek.
• Nawracające zakażenia dróg moczowych u dzieci z wadami układu moczowego.

Warto podkreślić, że sama stulejka nie jest automatycznym wskazaniem — leczeniem pierwszego wyboru pozostają maści sterydowe, skuteczne u większości pacjentów.

Przebieg zabiegu

U dorosłych zabieg wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym, ambulatoryjnie, i trwa około 30–45 minut. Napletek zostaje odcięty, a brzegi zszyte szwami wchłanialnymi. U niemowląt stosuje się często zaciski jednorazowe i znieczulenie miejscowe.

Gojenie trwa około 2–4 tygodni. Przez ten czas zaleca się powstrzymanie od współżycia i masturbacji. Do typowych następstw wczesnych należą obrzęk, siniaki i przejściowa nadwrażliwość żołędzi.

Co mówią badania

Temat jest sporny i warto oddzielić to, co ma mocne podstawy, od tego, co pozostaje przedmiotem dyskusji.

Ustalone

• Obrzezanie zmniejsza ryzyko zakażenia HIV drogą heteroseksualną u mężczyzn o około 60% — wynik trzech dużych randomizowanych badań w Afryce Subsaharyjskiej (Kenia, Uganda, RPA). Na tej podstawie WHO zaleca je jako element profilaktyki w regionach o wysokiej zapadalności.
• Zmniejsza ryzyko zakażenia HPV i opryszczki narządów płciowych.
• Zmniejsza częstość zakażeń dróg moczowych u niemowląt.
• Praktycznie eliminuje ryzyko stulejki i załupka.

Sporne

• Wpływ na doznania seksualne — badania dają rozbieżne wyniki. Część nie wykazuje różnic w satysfakcji, część opisuje zmianę wrażliwości żołędzi. Metodologia tych badań jest trudna i obciążona subiektywnością oceny.
• Zasadność rutynowego obrzezania noworodków bez wskazań medycznych. Towarzystwa lekarskie różnią się stanowiskiem: American Academy of Pediatrics uznaje korzyści za przeważające nad ryzykiem, ale niewystarczające, by zalecać zabieg rutynowo; większość europejskich towarzystw jest bardziej powściągliwa i podnosi kwestię zgody osoby, której zabieg dotyczy.

Kontekst religijny i kulturowy

Obrzezanie jest obrzędem religijnym w judaizmie, gdzie wykonuje się je ósmego dnia życia (brit mila), oraz powszechną praktyką w islamie, choć Koran go nie nakazuje wprost. Praktykowane jest także w części kultur afrykańskich jako obrzęd inicjacyjny. W Stanach Zjednoczonych upowszechniło się w XX wieku jako procedura rutynowa z powodów higienicznych — odsetek ten w ostatnich dekadach maleje.

Najstarsze przedstawienia zabiegu pochodzą ze staroegipskich reliefów datowanych na około 2400 r. p.n.e. Szerszy kontekst kulturowy opisuje kategoria Seks w kulturze.

Ryzyko

Powikłania występują u około 1–3% zabiegów wykonanych w warunkach medycznych i są zwykle łagodne: krwawienie, zakażenie rany, nadmierne lub niewystarczające usunięcie skóry. Poważne powikłania są rzadkie. Ryzyko rośnie wyraźnie przy zabiegach wykonywanych poza warunkami medycznymi.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• WHO/UNAIDS, Male circumcision for HIV prevention, 2007.
• Auvert B. i in., Randomized, controlled intervention trial of male circumcision for reduction of HIV infection risk, „PLoS Medicine” 2(11), 2005.
• American Academy of Pediatrics, Circumcision Policy Statement, 2012.
• European Association of Urology, Guidelines on Paediatric Urology.