Stulejka (łac. phimosis) to niemożność pełnego odprowadzenia napletka poza żołądź prącia. Rozróżnia się dwie zupełnie różne sytuacje kryjące się pod tą samą nazwą: stulejkę fizjologiczną, która jest normą rozwojową u małych dzieci, oraz stulejkę patologiczną, wymagającą leczenia.
Pomylenie ich jest źródłem większości nieporozumień wokół tematu — w tym dawnej praktyki nasilonego odciągania napletka u niemowląt, która dziś jest odradzana, bo sama bywa przyczyną blizn prowadzących do stulejki patologicznej.
Stulejka fizjologiczna
U noworodków napletek jest zrośnięty z żołędzią i nie daje się odprowadzić — dotyczy to praktycznie wszystkich chłopców. Zrosty rozdzielają się samoistnie w ciągu kolejnych lat: do 3. roku życia napletek daje się odprowadzić u około połowy, do 7. roku u zdecydowanej większości, a do końca okresu dojrzewania u ponad 95%.
Nie jest to wada i nie wymaga leczenia, o ile nie towarzyszą jej objawy: utrudnione oddawanie moczu, balonowanie napletka przy mikcji, nawracające stany zapalne. Nasilone, bolesne odprowadzanie napletka u dziecka jest przeciwwskazane — powoduje mikrourazy, które goją się bliznowato i dopiero wtedy tworzą prawdziwą stulejkę.
Stulejka patologiczna
Powstaje wskutek bliznowacenia tkanki napletka. Najczęstsze przyczyny to nawracające stany zapalne żołędzi i napletka, urazy (w tym te wywołane siłowym odprowadzaniem), cukrzyca sprzyjająca infekcjom oraz liszaj twardzinowy — przewlekła choroba skóry dająca charakterystyczny biały, stwardniały pierścień na brzegu napletka.
W odróżnieniu od fizjologicznej, stulejka patologiczna nie ustępuje samoistnie i z czasem zwykle się nasila.
Objawy
- Niemożność odprowadzenia napletka u osoby dorosłej albo u chłopca po okresie dojrzewania.
- Ból przy próbie odprowadzenia lub przy wzwodzie.
- Balonowanie napletka podczas oddawania moczu.
- Nawracające stany zapalne żołędzi i napletka (balanoposthitis).
- Widoczny biały, stwardniały pierścień na brzegu napletka — sugeruje liszaj twardzinowy.
- Ból lub trudność przy stosunku.
Załupek – stan nagły
Załupek (paraphimosis) to sytuacja odwrotna: napletek został odprowadzony za żołądź i nie daje się z powrotem naciągnąć. Zaciskający się pierścień upośledza odpływ krwi, żołądź obrzmiewa, a stan narasta w ciągu godzin.
To stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy medycznej. Nieleczony może prowadzić do martwicy. Nie należy czekać ani próbować rozwiązać problemu samodzielnie, jeśli obrzęk już wystąpił.
Leczenie
| Metoda | Na czym polega | Kiedy stosowana |
|---|---|---|
| Maści sterydowe | Miejscowy sterydy przez 4–8 tygodni, z delikatnym rozciąganiem | Pierwszy wybór, skuteczność ok. 70–80% |
| Ćwiczenia rozciągające | Stopniowe, bezbolesne rozciąganie napletka | Uzupełnienie leczenia miejscowego |
| Plastyka napletka | Nacięcie i zszycie poszerzające, z zachowaniem napletka | Gdy leczenie zachowawcze zawiodło |
| Obrzezanie | Usunięcie napletka | Liszaj twardzinowy, nawroty, brak efektu innych metod |
Warto wiedzieć, że operacja nie jest dziś pierwszym wyborem. Leczenie miejscowymi sterydami jest skuteczne u większości pacjentów i pozwala zachować napletek. Wyjątkiem jest liszaj twardzinowy, przy którym zaleca się leczenie operacyjne.
Czym grozi nieleczona stulejka
- Nawracające stany zapalne i utrudniona higiena.
- Ból przy wzwodzie i przy stosunku, wtórnie prowadzący do unikania współżycia.
- Ryzyko załupka przy próbie odprowadzenia.
- Zwiększone ryzyko zakażeń dróg moczowych.
- Przy długotrwałym przewlekłym zapaleniu — zwiększone ryzyko raka prącia, choć jest to nowotwór rzadki.
Najczęściej zadawane pytania
Po niemożności pełnego odprowadzenia napletka poza żołądź u osoby dorosłej lub u chłopca po okresie dojrzewania, zwłaszcza gdy towarzyszy temu ból, balonowanie napletka przy oddawaniu moczu albo nawracające stany zapalne.
U noworodków napletek jest zrośnięty z żołędzią u praktycznie wszystkich chłopców. Zrosty rozdzielają się samoistnie: do 3. roku życia u około połowy, do 7. roku u zdecydowanej większości, a do końca dojrzewania u ponad 95%. Wcześniejsze siłowe odprowadzanie jest przeciwwskazane.
Nie. Pierwszym wyborem jest leczenie miejscowymi maściami sterydowymi przez 4–8 tygodni, skuteczne u około 70–80% pacjentów i pozwalające zachować napletek. Operację rozważa się, gdy leczenie zachowawcze zawiodło albo przy liszaju twardzinowym.
Nawracającymi stanami zapalnymi, utrudnioną higieną, bólem przy wzwodzie i stosunku, ryzykiem załupka oraz częstszymi zakażeniami dróg moczowych. Przy długotrwałym przewlekłym zapaleniu rośnie też ryzyko raka prącia, choć jest to nowotwór rzadki.
Źródła
- European Association of Urology, Guidelines on Paediatric Urology — rozdział o stulejce.
- NFZ, Pacjent.gov.pl — informacje o świadczeniach urologicznych.
- Polskie Towarzystwo Urologiczne — zalecenia dotyczące postępowania w stulejce.