Strefy erogenne – mapa wrażliwości i fizjologia

Strefy erogenne to obszary ciała o podwyższonej wrażliwości na dotyk, których stymulacja wywołuje pobudzenie seksualne. Termin wprowadził do piśmiennictwa Zygmunt Freud, ale współczesne rozumienie opiera się na badaniach neurofizjologicznych, a nie na jego teorii rozwojowej.

Najważniejsze ustalenie jest takie: nie istnieje uniwersalna mapa. Wrażliwość poszczególnych obszarów różni się między ludźmi bardziej, niż zakładają poradniki, a u tej samej osoby zmienia się w zależności od kontekstu, fazy cyklu, stopnia pobudzenia i relacji z osobą dotykającą.

Podział

Strefy pierwszorzędowe

Obszary o największej gęstości zakończeń nerwowych, pokryte błoną śluzową lub cienką skórą: łechtaczka, wargi sromowe, przedsionek pochwy, żołądź prącia i wędzidełko, napletek, okolica odbytu, brodawki sutkowe, wargi i język.

Strefy drugorzędowe

Obszary o mniejszej gęstości unerwienia, ale wrażliwe u wielu osób: szyja i kark, wewnętrzna strona ud, dolna część pleców, wewnętrzna strona ramion, małżowiny uszne, stopy, pośladki.

Podział ten jest umowny. Badania nad mapą ciała pokazują, że u części osób obszar zaliczany do drugorzędowych jest wrażliwszy niż niektóre pierwszorzędowe — i odwrotnie.

Co mówi neurofizjologia

Wrażliwość dotykowa zależy od gęstości mechanoreceptorów w skórze oraz od wielkości reprezentacji danego obszaru w korze czuciowej mózgu. Ta druga zależność jest kluczowa: wargi, język i palce mają nieproporcjonalnie dużą reprezentację korową w stosunku do swojej powierzchni — zjawisko przedstawiane jako tzw. homunkulus czuciowy.

Badanie obrazowe Komaruk i wsp. z 2011 roku wykazało, że stymulacja łechtaczki, pochwy i szyjki macicy aktywuje różne, rozdzielne obszary kory czuciowej. W tym samym badaniu stymulacja brodawek sutkowych aktywowała obszar pokrywający się z tym, który odpowiada narządom płciowym — co wyjaśnia, dlaczego u części osób stymulacja piersi ma wyraźny komponent seksualny.

Dlaczego mapa się zmienia

• Stopień pobudzenia — w fazie podniecenia wrażliwość rośnie, a tolerancja na intensywny dotyk się zwiększa. Ten sam bodziec przed i po pobudzeniu bywa odbierany zupełnie inaczej. Opisuje to hasło cykl reakcji seksualnej.
• Faza cyklu — wrażliwość piersi i sromu zmienia się pod wpływem hormonów.
• Kontekst i relacja — ten sam dotyk odbierany jest inaczej w zależności od tego, kto i w jakiej sytuacji go wykonuje. To nie jest metafora: przetwarzanie bodźca dotykowego zachodzi z udziałem obszarów mózgu odpowiedzialnych za ocenę kontekstu społecznego.
• Po orgazmie — łechtaczka i żołądź stają się przejściowo nadwrażliwe, a dotyk bywa nieprzyjemny. To fizjologia okresu refrakcji, nie odrzucenie.
• Stan zdrowia i leki — neuropatia cukrzycowa, niektóre leki przeciwdepresyjne i zmiany hormonalne obniżają wrażliwość.

Jak z tego korzystać

Praktyczny wniosek z całej tej wiedzy jest prosty i nieefektowny: mapy nie da się odczytać z poradnika, da się ją poznać przez rozmowę i uważność. Poradniki wymieniające „siedem stref, których nie znasz” opisują statystyczną większość, a nie konkretną osobę.

Pomocna bywa praktyka znana z terapii seksualnej jako sensate focus — ćwiczenie polegające na wzajemnym dotykaniu bez celu w postaci orgazmu, wprowadzone przez Mastersa i Johnson. Jego celem jest właśnie zdjęcie presji i rozpoznanie, co faktycznie jest przyjemne. Szerzej: terapia seksualna oraz komunikacja seksualna w związku.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• Komaruk B. R. i in., Women’s clitoris, vagina, and cervix mapped on the sensory cortex, „Journal of Sexual Medicine” 8(10), 2011.
• Turnbull O. H. i in., Reports of intimate touch: Erogenous zones and somatosensory cortical organization, „Cortex” 53, 2014.
• Masters W. H., Johnson V. E., Human Sexual Response, Little, Brown 1966.