Anorgazmia to utrzymujący się brak orgazmu albo jego znaczne opóźnienie mimo odpowiedniej stymulacji i wystarczającego pobudzenia. Kluczowe dla rozpoznania jest jedno kryterium, o którym łatwo zapomnieć: stan musi powodować cierpienie osoby, której dotyczy. Sam brak orgazmu, jeśli nie jest problemem, nie jest zaburzeniem.
Szacuje się, że trudności z osiągnięciem orgazmu zgłasza kilkanaście do kilkudziesięciu procent kobiet i kilka procent mężczyzn — rozrzut wynika z różnych definicji przyjmowanych w badaniach.
Rodzaje
| Podział | Rodzaje | Znaczenie kliniczne |
|---|---|---|
| Ze względu na czas | Pierwotna (nigdy nie wystąpił) / wtórna (pojawiła się później) | Wtórna częściej ma uchwytną przyczynę |
| Ze względu na zakres | Uogólniona / sytuacyjna (np. tylko z partnerem) | Sytuacyjna wskazuje na czynnik psychologiczny lub relacyjny |
Szczególnie informujący jest wariant sytuacyjny: jeśli orgazm występuje przy masturbacji, ale nie z partnerem, przyczyna leży zwykle nie w fizjologii, lecz w rodzaju stymulacji, napięciu albo w relacji.
Przyczyny
Fizjologiczne i medyczne
- Leki — przede wszystkim przeciwdepresyjne z grupy SSRI, które opóźniają lub znoszą orgazm nawet u połowy przyjmujących. To najczęstsza odwracalna przyczyna.
- Zmiany hormonalne — po menopauzie, po porodzie, przy chorobach tarczycy.
- Choroby neurologiczne — stwardnienie rozsiane, neuropatia cukrzycowa, urazy rdzenia.
- Choroby naczyniowe ograniczające ukrwienie miednicy.
- Przebyte operacje w obrębie miednicy.
- Alkohol i substancje psychoaktywne.
Psychologiczne i relacyjne
- Lęk przed utratą kontroli, koncentracja na „wyniku” zamiast na doznaniach.
- Obraz własnego ciała i wstyd.
- Przekonania wyniesione z wychowania, poczucie winy związane z przyjemnością.
- Doświadczenie przemocy seksualnej.
- Konflikt w relacji, brak poczucia bezpieczeństwa.
- Niedopasowanie rodzaju stymulacji — zwłaszcza oczekiwanie orgazmu wyłącznie z penetracji.
Najczęstsze nieporozumienie
Warto je wyłożyć wprost, bo bywa źródłem niepotrzebnych rozpoznań. Badania konsekwentnie pokazują, że większość kobiet nie osiąga orgazmu z samej penetracji — potrzebna jest bezpośrednia stymulacja łechtaczki. Odsetki podawane w różnych badaniach wahają się, ale zgodnie wskazują, że orgazm wyłącznie z penetracji jest mniejszościowym wariantem, a nie normą.
Oznacza to, że brak orgazmu przy samym stosunku waginalnym nie jest anorgazmią. To kwestia rodzaju stymulacji, nie zaburzenia — i najczęściej wystarcza uzupełnienie stymulacji dłonią albo wibratorem.
Diagnostyka
Wywiad seksuologiczny jest tu ważniejszy niż badania laboratoryjne. Pytania, które rozstrzygają kierunek: czy orgazm występował kiedykolwiek, czy występuje przy masturbacji, kiedy zaczął zanikać, jakie leki są przyjmowane, co zmieniło się w życiu w tym samym czasie.
Badania dodatkowe — hormonalne, neurologiczne — wykonuje się przy podejrzeniu konkretnej przyczyny, a nie rutynowo.
Leczenie
- Modyfikacja farmakoterapii — jeśli przyczyną są SSRI, rozwiązaniem bywa zmiana leku albo dawki. Nigdy samodzielnie — decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie psychiatryczne.
- Terapia poznawczo-behawioralna i seksuologiczna — metoda o najlepiej udokumentowanej skuteczności w anorgazmii pierwotnej.
- Trening masturbacyjny (directed masturbation) — ustrukturyzowane ćwiczenia poznawania własnych reakcji; w badaniach jedna z najskuteczniejszych interwencji w anorgazmii pierwotnej.
- Sensate focus — ćwiczenie wzajemnego dotyku bez celu w postaci orgazmu, wprowadzone przez Mastersa i Johnson; zdejmuje presję wyniku.
- Fizjoterapia uroginekologiczna — przy współistniejącym napięciu mięśni dna miednicy, opisanym w haśle pochwica.
- Leczenie hormonalne — wyłącznie przy potwierdzonym niedoborze.
Nie ma leku „na anorgazmię”. Preparaty reklamowane jako zwiększające doznania nie mają potwierdzonej skuteczności. Pomoc daje natomiast terapia seksualna, zwłaszcza prowadzona z udziałem obojga partnerów.
Kiedy zgłosić się po pomoc
Wtedy, gdy brak orgazmu jest dla ciebie problemem — niezależnie od tego, jak długo trwa i czy „mieści się w statystyce”. Kryterium cierpienia działa w obie strony: jest warunkiem rozpoznania, ale też wystarczającym powodem, żeby szukać pomocy.
Najczęściej zadawane pytania
To utrzymujący się brak orgazmu albo jego znaczne opóźnienie mimo odpowiedniej stymulacji i wystarczającego pobudzenia, powodujący cierpienie osoby, której dotyczy. Sam brak orgazmu, jeśli nie jest dla kogoś problemem, nie jest zaburzeniem.
Nie. Badania konsekwentnie pokazują, że większość kobiet nie osiąga orgazmu z samej penetracji i potrzebuje bezpośredniej stymulacji łechtaczki. To kwestia rodzaju stymulacji, nie zaburzenia.
Tak, i to jest najczęstsza odwracalna przyczyna. Leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI opóźniają lub znoszą orgazm nawet u połowy przyjmujących. Zmiany leku nie należy jednak wprowadzać samodzielnie — decyduje lekarz prowadzący.
Zależnie od przyczyny: modyfikacją farmakoterapii, terapią poznawczo-behawioralną i seksuologiczną, treningiem masturbacyjnym (jedna z najskuteczniejszych metod w anorgazmii pierwotnej), ćwiczeniami sensate focus oraz fizjoterapią uroginekologiczną. Nie ma leku „na anorgazmię”.
Źródła
- WHO, ICD-11, rozdział 17 — zaburzenia funkcji seksualnych.
- American Psychiatric Association, DSM-5 — kryteria zaburzenia orgazmu.
- Meston C. M. i in., Disorders of orgasm in women, „Journal of Sexual Medicine” 1(1), 2004.