Upławy to potoczne określenie wydzieliny z pochwy. W języku medycznym termin ten zarezerwowany jest dla wydzieliny nieprawidłowej, ale w mowie potocznej obejmuje każdą — również fizjologiczną, która jest zjawiskiem normalnym i pożądanym.
Prawidłowa wydzielina pełni funkcję oczyszczającą i ochronną: utrzymuje kwaśne pH (3,8–4,5), które hamuje namnażanie bakterii chorobotwórczych, i nawilża błonę śluzową. Jej całkowity brak jest równie nieprawidłowy jak nadmiar.
Wydzielina prawidłowa
Fizjologiczna wydzielina jest przejrzysta lub mlecznobiała, bez intensywnego zapachu (dopuszczalny jest lekko kwaśny), nie powoduje świądu ani pieczenia. Jej ilość wynosi zwykle 1–4 ml na dobę i zmienia się w trakcie cyklu.
| Faza cyklu | Wygląd wydzieliny |
|---|---|
| Tuż po miesiączce | skąpa, gęsta, mętna |
| Przed owulacją | rosnąca ilość, coraz bardziej przejrzysta |
| Owulacja | obfita, przejrzysta, rozciągliwa — jak białko jaja |
| Po owulacji | gęstsza, mniej obfita, mętna |
| Przed miesiączką | skąpa, czasem lekko brązowawa |
Wydzielina zmienia się też pod wpływem podniecenia seksualnego, ciąży, karmienia piersią, stosowania antykoncepcji hormonalnej oraz w okresie menopauzy, gdy zwykle staje się skąpsza.
Kiedy wydzielina jest nieprawidłowa
| Wygląd i objawy | Najczęstsza przyczyna | Postępowanie |
|---|---|---|
| Gęsta, biała, „twarożkowata”, silny świąd | Grzybica pochwy | Leczenie przeciwgrzybicze |
| Rzadka, szarawa, rybi zapach | Waginoza bakteryjna | Antybiotyk — konsultacja |
| Zielonkawa, pienista, nieprzyjemny zapach | Rzęsistkowica | Leczenie obojga partnerów |
| Ropna, żółta, ból podbrzusza | Rzeżączka, chlamydioza | Pilna konsultacja |
| Brązowa lub krwista poza miesiączką | Różne — wymaga wyjaśnienia | Konsultacja |
| Wodnista, obfita, po menopauzie | Wymaga wykluczenia zmian rozrostowych | Pilna konsultacja |
Objawy alarmowe
Do lekarza zgłoś się bez zwłoki, gdy wydzielinie towarzyszy:
- gorączka i ból podbrzusza — możliwe zapalenie narządów miednicy mniejszej,
- krwawienie po stosunku lub między miesiączkami,
- wydzielina o wyraźnie nieprzyjemnym zapachu utrzymująca się mimo higieny,
- jakakolwiek nowa wydzielina po menopauzie,
- owrzodzenia, pęcherzyki lub zmiany skórne na sromie,
- objawy po kontakcie seksualnym z nowym partnerem bez zabezpieczenia.
Czego nie robić
Najczęstszym błędem jest irygacja, czyli płukanie pochwy. Wypłukuje ona pałeczki kwasu mlekowego i podnosi pH, przez co ułatwia rozwój zakażenia, które miała zwalczyć. Towarzystwa ginekologiczne odradzają ją jednoznacznie — pochwa oczyszcza się sama.
Odradzane są także kosmetyki zapachowe do higieny intymnej, chusteczki nasączane i mydła o wysokim pH. Właściwe zasady opisuje hasło higiena intymna.
Drugim częstym błędem jest samoleczenie preparatem przeciwgrzybiczym „na wszelki wypadek”. Jeśli przyczyną jest waginoza bakteryjna albo zakażenie przenoszone drogą płciową, leczenie nie zadziała, a objawy zostaną zamaskowane.
Najczęściej zadawane pytania
Wydzielina z pochwy jest zjawiskiem prawidłowym i pełni funkcję ochronną — utrzymuje kwaśne pH i nawilża błonę śluzową. Prawidłowa jest przejrzysta lub mlecznobiała, bez intensywnego zapachu, nie powoduje świądu. Jej całkowity brak jest równie nieprawidłowy jak nadmiar.
Po miesiączce jest skąpa i gęsta, przed owulacją staje się obfitsza i przejrzysta, w okresie owulacji przypomina rozciągliwe białko jaja, a po owulacji znów gęstnieje. Ta obserwacja jest podstawą metod naturalnego planowania rodziny.
Gęsta i „twarożkowata” ze świądem (grzybica), szarawa o rybim zapachu (waginoza), zielonkawa i pienista (rzęsistkowica), ropna z bólem podbrzusza (rzeżączka, chlamydioza), brązowa poza miesiączką oraz jakakolwiek nowa wydzielina po menopauzie.
Nie. Irygacja wypłukuje pałeczki kwasu mlekowego i podnosi pH, ułatwiając rozwój zakażenia, któremu miała zapobiec. Towarzystwa ginekologiczne odradzają ją jednoznacznie — pochwa oczyszcza się sama.
Źródła
- CDC, Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines — rozdział o zapaleniach pochwy.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników — rekomendacje dotyczące zakażeń pochwy.
- ACOG, Vaginitis in Nonpregnant Patients, Practice Bulletin.