Miesiączka (menstruacja, okres) to cykliczne krwawienie z dróg rodnych, powstające wskutek złuszczania się błony śluzowej macicy, gdy nie doszło do zapłodnienia. Rozpoczyna pierwszą fazę cyklu menstruacyjnego i jest jego najbardziej widocznym elementem.
Pierwsza miesiączka w życiu nosi nazwę menarche i występuje najczęściej między 11. a 15. rokiem życia. Ostatnia, po której przez 12 miesięcy nie ma krwawienia, wyznacza menopauzę — w Polsce średnio około 51. roku życia.
Co się dzieje w organizmie
W fazie lutealnej poprzedniego cyklu ciałko żółte wydziela progesteron, który utrzymuje błonę śluzową macicy w stanie gotowości na zagnieżdżenie zarodka. Gdy zapłodnienie nie następuje, ciałko żółte zanika, a poziom progesteronu i estrogenów gwałtownie spada. Naczynia krwionośne błony śluzowej obkurczają się, tkanka obumiera i zostaje wydalona wraz z krwią.
Krew miesiączkowa nie jest zatem czystą krwią: zawiera także fragmenty błony śluzowej, śluz szyjkowy i wydzielinę pochwy. Dlatego jej barwa i konsystencja zmieniają się w trakcie krwawienia.
Normy
| Parametr | Norma | Poza normą |
|---|---|---|
| Czas trwania | 3–7 dni | poniżej 2 lub powyżej 8 dni |
| Utrata krwi | 30–80 ml na cały okres | powyżej 80 ml (krwotoczna miesiączka) |
| Odstęp między miesiączkami | 21–35 dni | poniżej 21 lub powyżej 35 dni |
| Ból | łagodny, ustępujący po lekach | uniemożliwiający funkcjonowanie |
Zaburzenia miesiączkowania
- Brak miesiączki (amenorrhoea) — pierwotny, gdy nie wystąpiła do 15. roku życia, lub wtórny, gdy zanikła na co najmniej trzy cykle.
- Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea) — pierwotne, bez uchwytnej przyczyny organicznej, albo wtórne, np. w przebiegu endometriozy czy mięśniaków.
- Obfite miesiączki (menorrhagia) — utrata powyżej 80 ml, często prowadząca do niedokrwistości z niedoboru żelaza.
- Krwawienia międzymiesiączkowe — plamienia poza terminem, zawsze wymagające wyjaśnienia.
- Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) — objawy fizyczne i emocjonalne w fazie lutealnej. Jego ciężka postać, PMDD, figuruje jako odrębne rozpoznanie.
Silny ból miesiączkowy bywa bagatelizowany jako „normalna sprawa”. Tymczasem ból uniemożliwiający pracę czy naukę jest wskazaniem do diagnostyki — najczęstszą przyczyną możliwą do rozpoznania jest endometrioza, której średni czas do diagnozy wynosi w Europie kilka lat.
Miesiączka a seks
Współżycie w trakcie miesiączki nie jest przeciwwskazane i nie szkodzi zdrowiu. Warto natomiast wiedzieć o dwóch rzeczach. Po pierwsze, ciąża jest wtedy możliwa — przy krótkim cyklu plemniki mogą dożyć do wczesnej owulacji; opisuje to hasło dni płodne. Po drugie, ryzyko przeniesienia zakażeń przenoszonych drogą płciową jest w tym czasie wyższe, bo szyjka macicy jest bardziej otwarta, a kontakt z krwią zwiększa ryzyko przeniesienia HIV i WZW. Z tego powodu prezerwatywa jest wtedy szczególnie wskazana.
Najczęściej zadawane pytania
Od 3 do 7 dni. Krwawienie krótsze niż 2 dni lub dłuższe niż 8 dni wykracza poza przyjmowaną normę i warto je skonsultować.
Za normę przyjmuje się 30–80 ml na cały okres. Utrata powyżej 80 ml to miesiączka obfita, która często prowadzi do niedokrwistości z niedoboru żelaza. W praktyce odpowiada to konieczności pełnej zmiany zabezpieczenia częściej niż co dwie godziny.
Tak, nie jest to przeciwwskazane ani szkodliwe. Trzeba jednak pamiętać, że ciąża jest wtedy możliwa przy krótkim cyklu, a ryzyko przeniesienia zakażeń jest wyższe niż zwykle — prezerwatywa jest w tym czasie szczególnie wskazana.
Gdy uniemożliwia pracę lub naukę mimo leków przeciwbólowych, gdy nasila się z cyklu na cykl albo gdy pojawił się nagle po latach łagodnych miesiączek. Najczęstszą rozpoznawalną przyczyną jest endometrioza.
Źródła
- WHO, Infertility — arkusz informacyjny Światowej Organizacji Zdrowia.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników — rekomendacje dotyczące opieki przedkoncepcyjnej.
- NFZ, Pacjent.gov.pl — informacje o badaniach i świadczeniach refundowanych.