Cykl menstruacyjny to powtarzalny ciąg zmian hormonalnych zachodzących w jajnikach i błonie śluzowej macicy, przygotowujący organizm do ewentualnej ciąży. Liczy się go od pierwszego dnia krwawienia do dnia poprzedzającego kolejne krwawienie.
Za normę przyjmuje się długość 21–35 dni u osób dorosłych. Często powtarzana liczba 28 dni to mediana, a nie wymóg — cykl 26- czy 32-dniowy jest równie prawidłowy, jeśli jest powtarzalny.
Cztery fazy
1. Faza menstruacyjna (dni 1–5)
Złuszcza się błona śluzowa macicy przygotowana w poprzednim cyklu. Poziomy estrogenów i progesteronu są najniższe. Szczegóły samego krwawienia opisuje hasło miesiączka.
2. Faza folikularna (dni 1–13)
Nakłada się na menstruacyjną. Przysadka wydziela hormon folikulotropowy (FSH), pod wpływem którego w jajniku dojrzewa kilka pęcherzyków; zwykle tylko jeden osiąga pełną dojrzałość. Rosnący poziom estrogenów odbudowuje błonę śluzową macicy i zmienia konsystencję śluzu szyjkowego.
3. Owulacja (około 14. dnia)
Gwałtowny wyrzut hormonu luteinizującego (LH) powoduje pęknięcie pęcherzyka i uwolnienie komórki jajowej. To jedno zdarzenie, nie faza — opisuje je osobno hasło owulacja.
4. Faza lutealna (dni 15–28)
Z pozostałości pęcherzyka powstaje ciałko żółte, wydzielające progesteron. Hormon ten utrzymuje błonę śluzową w stanie gotowości na zagnieżdżenie zarodka. Jeśli do zapłodnienia nie dojdzie, ciałko żółte zanika, poziom progesteronu spada i rozpoczyna się kolejne krwawienie.
Hormony w skrócie
| Hormon | Skąd pochodzi | Za co odpowiada |
|---|---|---|
| FSH | przysadka mózgowa | dojrzewanie pęcherzyków w jajniku |
| LH | przysadka mózgowa | wyzwolenie owulacji |
| Estrogeny | pęcherzyk jajnikowy | odbudowa błony śluzowej, zmiana śluzu szyjkowego |
| Progesteron | ciałko żółte | utrzymanie błony śluzowej w fazie lutealnej |
Pełny obraz układu hormonalnego, wraz z rolą testosteronu u obu płci, znajdziesz w haśle hormony płciowe.
Kiedy zgłosić się do lekarza
- Cykle krótsze niż 21 dni lub dłuższe niż 35 dni utrzymujące się przez kilka miesięcy.
- Brak miesiączki przez trzy kolejne cykle poza ciążą i karmieniem piersią.
- Krwawienia bardzo obfite — wymagające zmiany zabezpieczenia częściej niż co dwie godziny.
- Krwawienia lub plamienia między miesiączkami.
- Silny ból uniemożliwiający normalne funkcjonowanie mimo leków przeciwbólowych.
- Nagła, utrzymująca się zmiana dotychczasowego rytmu.
Pierwszym krokiem diagnostycznym jest zwykle badanie ginekologiczne i USG, uzupełnione o badania hormonalne.
Co wpływa na cykl
Na długość i przebieg cyklu wpływają: masa ciała i jej gwałtowne zmiany, intensywny wysiłek fizyczny, przewlekły stres, choroby tarczycy, zespół policystycznych jajników, zmiana strefy czasowej oraz niektóre leki. Cykl wraca też do własnego rytmu po odstawieniu hormonalnej antykoncepcji, co może zająć kilka miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Za normę u osób dorosłych przyjmuje się 21–35 dni. Liczba 28 dni to mediana, a nie wymóg — cykl 26- czy 32-dniowy jest równie prawidłowy, jeśli jest powtarzalny.
Menstruacyjna (złuszczanie błony śluzowej), folikularna (dojrzewanie pęcherzyka pod wpływem FSH), owulacja (wyrzut LH i uwolnienie komórki jajowej) oraz lutealna (ciałko żółte wydziela progesteron). Faza lutealna jest względnie stała, folikularna zmienna.
Od pierwszego dnia krwawienia miesiączkowego, nie od jego zakończenia. Ostatnim dniem cyklu jest dzień poprzedzający kolejne krwawienie.
Gdy cykle są krótsze niż 21 lub dłuższe niż 35 dni przez kilka miesięcy, gdy miesiączka nie wystąpi przez trzy kolejne cykle poza ciążą i karmieniem, przy krwawieniach między miesiączkami oraz przy nagłej zmianie dotychczasowego rytmu.
Źródła
- WHO, Infertility — arkusz informacyjny Światowej Organizacji Zdrowia.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników — rekomendacje dotyczące opieki przedkoncepcyjnej.
- NFZ, Pacjent.gov.pl — informacje o badaniach i świadczeniach refundowanych.