Rzęsistkowica (trichomoniaza) to infekcja wywoływana przez pasożytniczego pierwotniaka Trichomonas vaginalis. Jest najczęstszą niewirusową STI na świecie – WHO szacuje 156 milionów nowych przypadków rocznie. Wbrew temu, że bywa traktowana jako „mniej ważna” (rzadziej dyskutowana niż chlamydia czy HIV), rzęsistkowica jest istotnym problemem zdrowotnym – zwiększa ryzyko zakażenia HIV (uszkadza śluzówki), powoduje powikłania ciążowe (poronienia, przedwczesne porody), znacząco zmniejsza komfort życia. Co ciekawe, rzęsistkowica jest jedną z niewielu STI, która może być wykrywana podczas rutynowej cytologii – mikroskopistka widzi pasożyta w preparatie.
W tym artykule omówimy: pasożyta Trichomonas vaginalis, drogi zakażenia, objawy (różne u kobiet i mężczyzn), diagnostykę, skuteczne i krótkie leczenie metronidazolem, oraz konsekwencje nieleczonej rzęsistkowicy. Tekst jest częścią pillara STI i łączy się z artykułami o higienie intymnej, testach.
Trichomonas vaginalis – sprawca
Trichomonas vaginalis to jednokomórkowy pierwotniak z grupy wiciowców (Flagellata) – ma 4 wici z przodu i jedną z tyłu, używane do ruchu. Wielkość ~10-20 μm. Żyje wyłącznie w drogach moczowo-płciowych człowieka – cewce moczowej, pochwie, prostacie, najądrzach. Zarażenie wymaga bezpośredniego kontaktu seksualnego – pasożyt nie przeżywa długo poza ciałem. Wbrew popularnemu mitowi, raczej nie przenosi się przez toalety czy baseny (choć teoretyczne ryzyko niezerowe – bardzo, bardzo małe).
Objawy
U kobiet
U około 30-50% kobiet rzęsistkowica jest bezobjawowa. Gdy objawy są: obfita, charakterystyczna wydzielina z pochwy – zielonkawo-żółta, pieniąca się, o intensywnym nieprzyjemnym zapachu (czasem „rybim”). To bardzo charakterystyczne. Swędzenie i pieczenie pochwy i sromu. Ból podczas oddawania moczu. Ból podczas stosunku. Krwawienia kontaktowe. Charakterystyczny obraz endoskopowy: „truskawkowa szyjka macicy” – punkcikowate krwiste plamki na szyjce. Objawy 5-28 dni po zakażeniu.
U mężczyzn
U ok. 70-80% mężczyzn rzęsistkowica jest bezobjawowa. Gdy objawy są: wydzielina z cewki moczowej – klarowna lub mleczna, mniej intensywna niż w rzeżączce. Pieczenie podczas oddawania moczu. Świąd w cewce moczowej. Mężczyźni często są „cichymi nosicielami” – bez objawów, ale zarażającymi partnerki.
Diagnostyka
Wymaz z pochwy u kobiet – badanie mikroskopowe (mokry preparat) – można zobaczyć ruchliwe pasożyty. Klasyka, szybka (15 minut), ale czulosć tylko ~60-70%. Hodowla na specjalnym podłożu – wyższa czułość. NAAT (test molekularny) – najczulsza metoda (>95%), z moczu lub wymazu. Coraz częściej standardem.
U mężczyzn diagnostyka trudniejsza – mniej pasożytów w cewce. NAAT z moczu – lepsza metoda niż wymaz.
Leczenie – skuteczne i krótkie
Metronidazol 2 g jednorazowo – klasyczne leczenie. Skuteczność >95%. Alternatywa: tynidazol 2 g jednorazowo (mniej efektów ubocznych). Dla trudnych przypadków: metronidazol 500 mg 2x dziennie przez 7 dni.
Ważne ostrzeżenie: metronidazol absolutnie wymaga abstynencji alkoholowej przez 24 godziny przed, w trakcie i 24 godziny po przyjęciu (z tynidazolem – 72 godziny). Połączenie z alkoholem powoduje reakcję disulfiramową: silne nudności, wymioty, bóle głowy. To może zniechęcić do alkoholu skutecznie, ale jest niebezpieczne. Leczenie partnerów – obowiązkowe (mężczyzna często bezobjawowy, ale zarażający). Abstynencja seksualna 7 dni po leczeniu.
W ciąży: metronidazol dopuszczony od drugiego trymestru. W pierwszym – dostępne alternatywy (klotrymazol miejscowo – mniej skuteczny, ale bezpieczny).
Powikłania nieleczonej rzęsistkowicy
U kobiet w ciąży: zwiększone ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej. PID (choroba zapalna miednicy) – rzęsistkowica może być częścią etiologii. Niepłodność – rzadkie ale możliwe. Zwiększone ryzyko HIV – rzęsistkowica uszkadza śluzówki, ułatwiając transmisję HIV (2-3x większe ryzyko zakażenia HIV przy aktywnej rzęsistkowicy). U mężczyzn: zapalenie cewki moczowej, prostaty, niepłodność (rzadko).
Profilaktyka
Prezerwatywa (znacząca redukcja ryzyka), ograniczenie liczby partnerów, regularne testy, leczenie partnerów. Brak szczepionki na rzęsistkowicę.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy rzęsistkowica jest niebezpieczna?
Sama w sobie – nie zagraża życiu. Ale powiększa ryzyko HIV, daje powikłania ciążowe i znacząco obniża komfort życia. Leczenie jest szybkie i skuteczne – warto.
Czy mogę zarazić się rzęsistkowicą z toalety?
Praktycznie nie. Pasożyt umiera w ciągu minut poza ciałem. Bardzo, bardzo rzadkie teoretyczne ryzyko – statystycznie nieistotne.
Dlaczego nie mogę pić alkoholu na metronidazolu?
Lek blokuje rozkład alkoholu w wątrobie – powoduje reakcję disulfiramową (nudności, wymioty, bóle głowy). Mocna – może nawet dawać kołatania serca. Abstynencja obowiązkowa.
Czy rzęsistkowica wraca po leczeniu?
Sama infekcja – po leczeniu eliminowana. Ale ponowne zakażenie (reinfekcja) możliwe od nieleczonego partnera. Stąd waga leczenia partnerów.
Czy rzęsistkowica daje pieczenie po seksie?
Tak – jeden z typowych objawów u kobiet. Pieczenie i nieprzyjemna wydzielina – sygnał do wizyty u ginekologa.
Źródła i literatura
- WHO (2023). Trichomoniasis – fact sheet.
- CDC – STI Treatment Guidelines 2021, Trichomonas.
- European STI Guidelines – trichomonas.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów – wytyczne.
Disclaimer: Artykuł ma charakter edukacyjny. Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich.