WZW B i C (wirusowe zapalenie wątroby typu B i typu C) to choroby wątroby wywoływane przez wirusy HBV (Hepatitis B Virus) i HCV (Hepatitis C Virus). Choć ich główne drogi zakażenia różnią się od klasycznych STI (głównie przez krew), wirusy te są również przenoszone drogą seksualną – dlatego klasyfikowane są jako STI. WHO szacuje, że na świecie żyje ponad 250 milionów ludzi z przewlekłym WZW B i 58 milionów z przewlekłym WZW C. Razem te dwie infekcje są główną przyczyną raka wątroby na świecie i wymagają znacznych zasobów medycznych. W Polsce żyje około 250-300 tys. osób z przewlekłym WZW C (większość niezdiagnozowana – „milcząca epidemia”), oraz mniej znana liczba z WZW B (z powodu szczepień – znacznie mniej niż w innych krajach).
W tym artykule omówimy: różnice między WZW B i WZW C, drogi zakażenia (z naciskiem na seksualną), objawy ostrego i przewlekłego zakażenia, diagnostykę, leczenie (rewolucja DAA dla WZW C w ostatnich latach), profilaktykę (szczepionka WZW B – jedna z najważniejszych). Tekst jest częścią pillara STI.
WZW B (Hepatitis B)
HBV to wirus DNA z rodziny Hepadnaviridae. Atakuje hepatocyty (komórki wątroby). Drogi zakażenia: kontakt z krwią (igły, narzędzia tatuażu/piercingu, transfuzje historycznie), seksualnie (HBV jest wysoce zakaźny – znacznie bardziej niż HIV; jeden niezabezpieczony stosunek z osobą HBV+ niesie znaczne ryzyko), wertykalnie (matka → dziecko – dominujący sposób transmisji w krajach o wysokiej endemice), kontakt domowy (dzielenie maszynek do golenia, szczoteczek). HBV przeżywa kilka dni poza ciałem na powierzchniach – dłużej niż HIV.
Przebieg WZW B
Ostre WZW B (1-6 miesięcy po zakażeniu) – może być objawowe (żółtaczka, zmęczenie, nudności) lub bezobjawowe. U 95% dorosłych – organizm sam zwalcza wirusa w ciągu 6 miesięcy (z odpornością na całe życie). U 5% dorosłych – przechodzi w przewlekłe zakażenie. Przewlekłe WZW B – wirus pozostaje w organizmie. Może być „nieaktywny” (low replication, prawie bez uszkodzeń wątroby) lub „aktywny” (postępujące zwłóknienie wątroby → marskość → ryzyko raka wątroby). U dzieci zakażonych w niemowlęctwie – przewlekły przebieg znacznie częstszy (>90%).
Diagnostyka i leczenie WZW B
Testy serologiczne: HBsAg (antygen powierzchniowy – aktualne zakażenie), anty-HBs (przeciwciała – po wyleczeniu lub szczepieniu), anty-HBc (przeciwciała rdzeniowe – historyczne lub aktualne zakażenie). Leczenie: analogi nukleozydowe (tenofowir, entekawir) – stłumią replikację wirusa, ale nie eliminują z organizmu (trzeba przyjmować długoterminowo). W ostatnich latach – badania nad lekami eliminującymi wirusa – kilka prototypów w fazie badań klinicznych.
Szczepionka WZW B – jedna z najważniejszych
Szczepionka WZW B (Engerix-B, Recombivax) jest jedną z najskuteczniejszych szczepionek w historii. Schemat: 3 dawki (0, 1, 6 miesięcy). Skuteczność >95%. W Polsce obowiązkowa dla wszystkich noworodków od 1996 roku – drastycznie zmniejszyła zachorowania. Dorośli niezaszczepieni – szczepienie zalecane, szczególnie pracownikom medycznym, podróżującym, partnerom osób HBV+. Cena prywatnie: 100-200 zł za serię.
WZW C (Hepatitis C)
HCV to wirus RNA z rodziny Flaviviridae. Główne drogi zakażenia: kontakt z krwią (igły narkotykowe – dominujący w krajach rozwiniętych, transfuzje przed 1992 rokiem – klasyczna populacja zakażeń medycznych w Polsce), seksualnie (mniej zakaźny niż HBV, ale możliwy – szczególnie w przypadku traumatycznego seksu, MSM, koinfekcji z HIV), wertykalnie (5% transmisja matka → dziecko, więcej jeśli matka HIV+). HCV jest mniej zakaźny przez kontakt seksualny niż HBV – ale ryzyko niezerowe, szczególnie przy seksie analnym.
Przebieg WZW C
„Cichy zabójca” – WZW C jest przewlekłe w 70-85% przypadków, większość przez lata bezobjawowa. Postępujące zwłóknienie wątroby → marskość (po 20-30 latach u 20% chorych) → rak wątroby. Wielu pacjentów dowiaduje się o WZW C dopiero gdy mają już znaczne uszkodzenie wątroby. To dlatego w Polsce (i wielu krajach) – kampania „milcząca epidemia” zachęcająca do testów HCV jednorazowo każdej dorosłej osobie.
Diagnostyka i rewolucja leczenia WZW C
Test przesiewowy: anty-HCV (przeciwciała). Jeśli dodatni – test potwierdzający HCV-RNA (wykrywa wirusa). Leczenie WZW C to jedna z największych rewolucji medycznych ostatnich lat. Do 2014: interferon + rybawiryna – rok leczenia, ciężkie efekty uboczne, skuteczność 40-60%. Od 2014: DAA (Direct-Acting Antivirals) – sofosbuwir, glecaprevir, velpataswir i inne. 8-12 tygodni leczenia, jedna tabletka dziennie, skuteczność >95%, prawie bez efektów ubocznych. Pacjent zostaje wyleczony – wirus eliminowany z organizmu. To prawdziwa rewolucja. W Polsce DAA refundowane dla wszystkich chorych z WZW C.
Profilaktyka
Szczepienie WZW B – obowiązkowe dla noworodków od 1996. Dorośli niezaszczepieni – szczepić. Nie ma szczepionki WZW C – badania trwają od 30 lat, póki co bez sukcesu (wirus zbyt zmienny). Bezpieczne igły – nie dzielić narkotyków dożylnych, sprawdzać sterylność narzędzi tatuażu/piercingu. Prezerwatywa – znacząco zmniejsza ryzyko seksualnej transmisji obu. Test HCV jednorazowo każdej dorosłej osobie – rekomendacja WHO i polskich towarzystw. Po zdiagnozowaniu – leczenie – zarówno dla zdrowia osobistego, jak i populacyjnego (mniej źródeł transmisji).
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy WZW C jest STI?
Tak, choć transmisja seksualna jest mniej efektywna niż przez krew. Szczególne ryzyko przy seksie analnym i traumatycznym.
Czy szczepionka WZW B chroni przed WZW C?
Nie – to różne wirusy. Szczepionka WZW B chroni tylko przed HBV.
Czy mogę być zaszczepiony WZW B po fakcie – jako dorosły?
Tak. Schemat 3 dawki dla dorosłych – skuteczne >95%. Dostępne w aptece na receptę.
Czy WZW C jest wyleczalne?
Tak, od 2014 – rewolucyjnie. DAA leczy >95% przypadków w 8-12 tygodni. W Polsce dostępne refundowane.
Czy mogę dawać krew po WZW C?
Po wyleczeniu – w niektórych krajach tak, w innych nie (zwykle bezterminowe ograniczenie, choć aktualne wytyczne się ewoluują).
Źródła i literatura
- WHO (2023). Hepatitis B and Hepatitis C fact sheets.
- EASL (European Association for the Study of the Liver) – guidelines 2024.
- Polskie Towarzystwo Hepatologiczne – wytyczne.
- CDC – Hepatitis B and C Treatment Guidelines.
Disclaimer: Artykuł ma charakter edukacyjny. Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich.